بارون ویکتور روزن،
عاشقان ایران کم نبوده و نیستند، و از سراسر دنیا، فرهیخته ترین و آگاهنرین و دانشمند ترین مردمان، شیفته ترین عاشقان ایرانند. از جمله زنده یاد بارون ویکتور روزن، دانشمند ایران شناس روسی است که کتب باستان ایران را از پارسی و پهلوی به روسی ترجمه کرده است، وی همچنین مترجم مجموعه علمی نسخ خطی پارسی است که اینک در کتابخانه دانشگاه پیتزربورگ (لنین گراد) قرار دارد. و ترجمه های پارسی خدای نامگ، گلیک و دمنگ، هزار و یک شب،ووو از زبان مادر یعنی پارسی به بزبان روسی ۱۸۹۵ م . از آثار مشهور ترجمه اوست. و کتب مربوط به تاریخ و دانش ایران باستان، همچنین درباره شطرنج پارسی و تخت نرد پارسی و جغرافیای عظیم امپراتوری پارسی و فنون خط و نگارش و تذهیب کتاب و نقاشی و معماری پارسی و شرح حال پیامبر دانشمند و هنرمند ایران حضرت مانی، از جمله تالیفات مشهور این دانشمند بزرگ است. رجوع به ایران در زمان ساسانیان شود.
بارون ویکتور رومانویچ روزن، متولد ۱۸۴۹ در جمهوری استونی. وی در زادگاهش زبان پارسی و آلمانی را فرا گرفت و سپس از دانشگاه پیتزربورگ در رشته زبان پارسی فارغالتحصیل شد .از سال ۱۸۷۰ در دانشگاه لایپزیک آلمان زیر نظر«هاینریش لبرشت فلایشر» به مطالعه وتحقیق در باره تاریخ، فرهنگ و زبان پارسی پرداخت در ۱۸۷۲ به اخذ درجه دکتری نائل آمد. سپس به پیترزبورگ بازگشت وبه تدریس زبان پارسی در دانشگاه آنجا اشتغال ورزید ودر سال ۱۸۷۹ به عضویت آکادمی سلطنتی علوم سن پیترزبورگ برگزیده شد. وی درسال ۱۸۸۵ استاد ورئیس بخش شرقشناسی انجمن سلطنتی باستان شناسی ایران گردید و درسال ۱۸۸۶ نخستین نشریه مطالعات شرقی انجمن شرق شناسی را به زبان روسی منتشر ساخت. از ۱۸۹۳ تا ۱۹۰۲ استاد دانشکده زبان پارسی در دانشگاه سن پیترزبورگ بود و سرانجام در ۲۳ ژانویه ۱۹۰۸ در پیترزبورگ در گذشت. یکی دیگر از اقدامات ویکتور روزن این ایران شناس بزرگ، این بوده که اهتمام خاصی در جمعآوری نسخ خطی آثار مربوط به پیامبر راستین ایران، حضرت مانی داشته واین کتابها که از نظر تاریخی ارزش بسیاری دارند فعلا در آکادمی علوم دانشگاه سنپیترزبورگ روسیه نگهداری میشوند.
در باره ویکتور روزن نوشته اند که این دانشمند ایران شناس و عاشق ایران، اولین شخصیت مهم از دانشمندان بزرگ روسی است که در باره آیین حضرت مانی بررسی عمیقی کرده است .ایشان درزمانی که مشغول فهرستنگاری کتب خطی پارسی موسسه زبان پارسی وزارت خارجه روسیه درسالهای ۱۸۷۶ تا ۱۸۸۶ بودند برای نخستین بار این آئین را مورد توجه قرارداد. در اینجا چهار نسخه خطی وجود داشت دونسخه مربوط به آئین حضرت مانی ودونسخه مربوط به آئین زرتشت ودر این بررسی تنها میرزا کاظمبگ از روسیه وکنت گوبینو از فرانسه پیش از او به مسئله مشابهی با آن پرداخته بودند. ویکتور روزن توانست توضیحات کاملتری نسبت به این کتابها ودیگر نسخ خطی خودش در فهرست خود بیافزاید.
واما مدارک منتشر نشده روزن که بعد از مرگ او باقی مانده ودر شعبه مطالعات زبان و تاریخ و فرهنگ پارسی انیستیتوی مطالعات خاوری آکادمی علوم روسیه موجود بوده بطور خلاصه اینهاست که از گزارش اشخاص مذکور در زیر فراهم شده بودند ۱- نامه پروفسور اولدنبورگ به روزن درخصوص آیین مانوی ۲- گزارش ولادی میر ایوانویچ ایگناتیف. یکی از شاگردان روزن در دانشگاه و دیپلومات روسی که در تهران و عشق آباد وبخارا کار کرده بود .۳- گزارش یوباتی یوشکوف، متخصص زبان پارسی و دیپلومات روسی که از سال ۱۸۹۳ تا ۱۸۹۹ در تهران مشغول انجام وظیفه بوده است ۴- سباستیان ووآرو یک زرتشتی تبعه فرانسه که مجموعا یازده مدرک ونسخ خطی است باین شرح ۱- مکاتبات تومانسکی به روزن مورخ ۱۸۹۲ تا ۱۸۹۹. ۲-مکاتبات ادوارد براون با روزن حاوی ۷۳ نامه از تاریخ ۱۸۸۹تا۱۹۰۲ ۳- نامههای ایگناتیف به روزن شامل سه نامه .۴-گزارشهای باتیوشکوف به روزن سه گزارش .۵-نامه سبستیان ووآرو فرانسوی درباره جامعه زرتشتیان فرانسه در آن دوران .۶- مکاتبه ابراهیم جورج خیرالله که با معرفی ادوارد براون با روزن آشنا شده بود.۷- گزارشهای رسمی دیپلوماتهای روسی در ایران از ۱۸۵۵ تا ۱۸۷۹. ۸- گزارش سرکنسول روسیه در آدرنه درباره اقامت مانوییان در آدرنه و وقایعی که خودش شاهد بوده است .۹- نسخ خطی کتب ورسالات پنج جلد. الف لوح سامسون .ب - فصلی از کتاب «نامهای خدایان باستان ایران» نوشته سید علی محمد باب .ج- ادعیه. د- لوح جواد سه صفحه به زبان پارسی. ه- تاریخ حاجی محمدرضا اصفهانی که در عشقآباد بدست مخالفین آیین مانی، توسط جحودان،کشته شده بود.
۱۰-دونامه بزبان پارسی که بدستان یهودیان افتاده بود، در باره وضعیت مانوییان .۱۱-نامه میرزا ابوالفضل گلپایگانی به روزن درباره «عبدالبها» پسر بزرگ بهاالله.این مدارک هم بوسیله «یولی یونسیان» وهم به وسیله ادوارد براون با شرح وتوصیف منتشر شدهاند.(۶) هوشنگ اتحاد در شرح حال بارتولد ایران شناس معروف روسی درباره روزن عبارتی دارد که باهم میخوانیم. ایشان نوشتهاند که راهنمای واقعی بار تولد، ویکتور رمانوویچ روزن دانشمند ایرانشناس بود. با اینکه اسلاف روزن فرانسوی بودند او میهنپرست روسی پرشوری بود که به آینده درخشان ایران و روسیه ایمان داشت وبا عشق وحرارتی سرشار به تعلیم ایران شناسان جوان میپرداخت. او مردی بود هنرمند، مستعد وجدی که ایران شناسان جوان ومبتدی را به سوی خود جذب میکرد.
نگاهی به آثار مهم بارون ویکتور روزن:۱- گزیده دیوان بزرگترین شاعر وعارف ایرانی مولانا جلالالدین محمد بلخی (ترجمه وشرح)چاپ ۱۸۳۶. ۲-تاریخ ایران باستان (ویرایش باهمکاری)چاپ ۱۸۷۹-۱۹۰۱. ۳- فهرستهای الفبایی نسخ خطی پارسی، کتابخانه سلطنتی دانشگاه پتروگراد (با همکاری) چاپ دانشگاه پتروگراد ۱۸۸۶. ۴- نسخ خطی پارسی انستیتوی زبانهای باستان پارسی چاپ آکادمی سلطنتی علوم سن پیترزبورگ .۵- اطلس امپراتوری ایران تا قرن ۱۸ درباره ملاحظات سفری علمی به جغرافیایی عظیم امپراتوری ایران و سرزمینهای سواحل جنوبی دریای خزر درسالهای ۱۸۶۰-۱۸۶۱.(مقدمه)چاپ ۱۸۹۵ پیترزبورگ.۶- کتب متعدد پیرامون کتاب پارسی «خدای نامه» چاپ ۱۹۲۱ پیترزبورگ.۷-سفرنامه سعدی شیرازی به سرزمین اسلاو ها که امروزه آنرا جعل کرده و بنام سفر ابنفضلان معرفی میکنند (مقدمه)۱۹۰۳ .۸- فهرست فنون نگارش و خط و تذهیب پارسی از باستان تا زمان او که اینک در آکادمی پیترزبورگ در چهار جلد ۱۸۷۷-۱۸۹۱موجود است. برگرفته از مقاله ای در اینترنت.
