سند تاریخ تمدن پیشرفته بشر ایرانی در سیستان به بیش از شش هزار سال میرسد.
شهر سوخته سیستان نام بقایای دولتشهر باستانی ایرانزمین واقع در شهرستان هامون است. شهر مزبور بر روی آبرفتهای مصب رودخانۀ هیرمند به دریاچۀ هامون و زمانی در ساحل آن رودخانه بنا شده بود.
در سیوهشتمین اجلاس یونسکو در تاریخ ۲۲ ژوئن ۲۰۱۴ مطابق با ۱ تیر ۱۳۹۳ شهر سوخته بعنوان میراث جهانی یونسکو ثبت شد. این محوطهٔ باستانی هفدهمین اثر تاریخی ایران در فهرست یونسکو محسوب شده و با برخورداری از قدمتی بیش از شش هزار سال هماکنون بعنوان یکی از پیشرفتهترین شهرهای باستانی دنیا شناخته میشود.
در شهر سوخته اسکلتهایی کشف شده که مربوط به افرادی با بلندی قد بین ۳ تا ۴ متر است. یکی از بزرگترین اسکلتهای کشف شده در جهان در شهر سوخته کشف شده که متعلق به یک مردی بین ۳۵ تا ۴۰ ساله است که دقیقا ۵ متر و بیست و یک سانتی متر قد داشته که این بلندترین اسکلت دیده شده در عصر باستان است.
جثه ی عظیم اسکلتها این باور را تقویت می کند که پهلوانان عظیم الجثه ایران باستان همچون گیو، گودرز، گرشاسب، سام و نریمان و رستم از همین نژاد بوده اند.
زبان مردم شهر سوخته و بطور کلی مردم نواحی بلوچستان و زابلستان باستان زبان پهلوی و زبان اوستایی بوده که تکلم می شده و همچنان امروز به ما رسیده اند.
شهر سوخته نام بقایای دولت شهری باستانی با قدمتی به طول ۶۰۰۰ سال در ایران است که در ۵۶ کیلومتری زابل و در حاشیه جاده زابل، زاهدان در شرق ایران در استان سیستان و بلوچستان واقع شده است.
شهر سوخته پیشرفتهترین شهر دنیای باستان:
شهر سوخته بدون شك جز شهرهای بسیار پیشرفته زمان خود بوده است. این نكته نه تنها در بقایای آثار معماری و كارهای ظریف دستی وصنعتی دیده می شود بلكه در سازمان دهی اجتماعی شهر نیز دیده می شود. در اولین دوره کاوش در شهر سوخته کوچهها و خانههای منظم، لوله کشی آب و فاضلاب با لولههای سفالی پیدا شد که نشان دهنده وجود نوعی برنامه ریزی و سازماندهی شهری در این شهر است.
بر مبنای یافتههای باستان شناسان شهر سوخته ۱۵۱ هکتار وسعت دارد.
علم پزشکی در شهر سوخته
اولین جراحی بروی مغز در این شهر و بروی سر یک دختر بچه انجام گردیده است.
برای نخستین بار در شهر سوخته یک چشم مصنوعی متعلق به ۴۸۰۰ سال پیش کشف شد. این چشم مصنوعی متعلق به زنی ۲۵ تا ۳۰ ساله بوده که در یکی از گورهای شهر سوخته مدفون شده بوده است.
دانش پزشكی هم در شهر سوخته در حد شگفت انگیزی پیشرفت کرده بود تا آن حد كه پزشكان این شهر نه تنها از علومی چون شكسته بندی آگاه بوده اند ،بلكه می توانسته اند به اجرای عمل جراحی مغز دست بزنند. اسکلتی از یک دختر در گورستان این شهر به دست آمده است که جای شکستن و ترمیم مجدد استخوان جمجمه کاملا روی آن مشخص است.
برای نخستین بار در شهر سوخته یک چشم مصنوعی پیدا شد. مطالعات اولیه نشان دادهاند که چشم چپ یک زن تنومند مدفون در قبر شماره ۶۷۰۵ مصنوعی بودهاست. همین مطالعات نشان میدهند که زیر طاق ابروی زن مذکو آثار آبسه دیده میشود. به علت طول زمان زیادی که بخش زیرین این چشم مصنوعی با پلک چشم در تماس بودهاست آثار ارگانیکی پلک چشم نیز در روی آن مشهود است. جنس و مادهای که چشم مذکور با آن ساخته شدهاست هنوز به دقت روشن نشده و تشخیص آن به آزمایشهای بعدی موکول شدهاست اما به نظر میرسد که چشم مزبور مخلوطی از جنس قیر طبیعی با نوعی چربی حیوانی است. در روی این چشم مصنوعی ریزترین مویرگهای داخل کره چشم توسط مفتولهای طلایی به قطر کمتر از نیم میلی متر طراحی شدهاند مردمک چشم در وسط طراحی شده و مجزا از آن تعدادی خطوط موازی که تقریبا یک لوزی را تشکیل میدهند در پیرامون مردمک دیده میشود. از دو سوراخ جانبی واقع در دو سوی این چشم مصنوعی جهت نگهداری و اتصال آن به حدقه چشم استفاده میشدهاست.
اولین انیمیشن دنیا: ایرانیها اولین سازندگان انیمیشن در دنیا هستند.
حاصل انیمیشن و باز سازی آن بروی کامپیوتر
سفال یافت شده در شهر سوخته نخستین انیمیشین جهان:
در کاوشگریهایی که انجام شد، کاسه سفالی پیدا شد که به راحتی میتواند بچرخد، و نقوشی پیوسته به یکدیگر در لبهٔ این کاسه نقاشی شده است، هنگامی که کاسه چرخانده میشود، این تصاویر ، نمایش متحرک بزی را نشان میدهد که جست میزند و برگی را از شاخ درختی به دندان میگیرد و این اولین انیمیشنی است که در دنیا و در ۶۰۰۰ سال پیش در فلات قاره ایران و به وسیله ایرانیها ساخته شده است.
این نسخه ابتدایی کاری است که امروزه بشر تحت عنوان انیمیشن و پویا نمایی انجام می دهد.
باستان شناسان هنگام کاوش در گوری ۵ هزار ساله جامی را پیدا کردند، که نقش یک بز همراه با یک درخت روی آن دیده می شود. آنها پس از بررسی این شی دریافتند نقش موجود بر آن برخلاف دیگر آثار به دست آمده از محوطه های تاریخی شهر سوخته، تکراری هدفمند دارد، به گونهای که حرکت بز به سوی درخت را نشان می دهد. هنرمندی که جام سفالین را بوم نقاشی خود قرار داده، توانسته است در ۵ حرکت، بزی را طراحی کند، که به سمت درخت حرکت و از برگ آن تغذیه می کند. باستانشناسان با نزدیک کردن این تصاویر به یکدیگر، موفق شدند نمونه ای از یک تصویر متحرک را در قالب یک فیلم ۲۰ ثانیه ای به دست آورند. در این تصاویر نه تنها بز به سمت درخت حرکت میکند، بلکه جهش وی و پریدن بز روی برگ درختان کاملا دیده میشود. بز از جمله حیواناتی است که در رسیدن به ارتفاعات تبحر داشته، و میتواند با یک حرکت جهشی به سمت بالا حرکت کند. هنرمند نقاش شهر سوخته ای، با دقت و زبر دستی موفق به تصویر کردن جهش این بز شده است. از این جام برای نوشیدن استفاده میشده، ارتفاع این جام ۱۰ سانتیمتر، و روی یک پایه استوار شده است. کارشناسان می گویند، تاکنون در دورههای پیش از تاریخی چنین تصاویری دیده نشده، و ما برای اولین بار به این تصویر در شهر سوخته برخورد کرده ایم. در بسیاری از ظروف، اشکالی را میبینیم که تنها تکرار شده اند، اما حرکتی در آنها دیده نمیشود. تحقیقات ما نشان داده است، که این نقش قدیمیترین ایده مردمان باستان برای ارایه تصویر متحرک و به تعبیر امروزی انیمیشن است.
خط کش ۵ هزار ساله ــ در طی کاوشهای انجام گرفته در شهر سوخته یک خط کش ساخته شده از چوب آبنوس کشف شد. این خط کش به طول ۱۰ سانتیمتر با دقت نیم میلیمتری و از جنس چوب آبنوس است. کشف خط کش در شهر سوخته نشانگر این است که ساکنان این شهر باستانی دارای پیشرفتهای زیادی در زمینه علم ریاضیات بوده اند.
قدیمیترین تخته نرد جهان از گور باستانی موسوم به شماره ۷۶۱ کهنترین تخته نرد جهان به همراه ۶۰ مهره آن در شهر سوخته پیدا شد. این تخته نرد از چوب آبنوس و به شکل مستطیل است. روی این تخته نرد، ماری که ۲۰ بار به دور خود حلقه زده و دمش را در دهان گرفته، نقش بسته است. این تخته نرد ۲۰ خانه بازی و ۶۰ مهره دارد. مهرهها که در یک ظرف سفالی در کنار تخت نرد قرار داشتند، از سنگهای رایج در شهر سوخته یعنی از لاجورد، عقیق و فیروزه است. این تخته نرد بسیار قدیمی تر از تخته نردی است که در گورستان سلطنتی «اور» در بین النهرین پیدا شده بود.
از دیگر اشیای مهم از میان هزاران شی یافت شده، میتوان از سفال با امضای سفالگر بر روی آن، چکش، سوزن، بذر خربزه، حبوبات، ماهی خشک کرده، برنج، زیره، کوره های سفالگری، کوره های ذوب فلزات، دکمه، تبر، بند کفش، قلاب، شانه سر، طناب، سبد، گل مو، قاب های چوبی، کفش، کمربند و. نام ب
یك فقره شانه بسیار جالب كه در كوره به شكل ماهرانهای ساخته شده است.
این اثر نشانهای از نوع تفكر و رفتار اجتماعی ساكنان ایران زمین در ۶ هزار سال پیش می باشد.
باستان شناسان از روی همین اثار مكشوفه با عمق و عادات و تمدن یك ملت پی می برند.
كشف یك گور قدیمی در شهر سوخته متعلق به یك زن و شوهر . اینان مدتی قبل از آتش سوزی و نابودی همیشگی شهر سوخته از دنیا رفته بودند. جالب است بدانید هنوز دستبند و زیور آلات زن به همراه اسكلت مشخص بود و با نگاه اول مشخص می شد كه كدام زن و كدام مرد هستند، سن تقریبی این دو حدود ۳۰ سال بوده و چنان عاشقانه در بغل و كنار یكدیگر بخاك سپرده شدند كه گویی در آن دنیا نیز با یكدیگر خواهند بود.
در كنار آنها مقداری غذا و لوازم مورد نیاز در آن دنیا برایشان گذاشته شده.
شهر سوخته مرکز بسیاری از فعالیتهای صنعتی و هنری بوده، و نمونههای جالب و بدیعی از زیورآلات در آنجا به دست آمده است. باستان شناسان با یافتن مهرهها و گردنبندهایی از لاجورد و طلا در یک گور در باره روشهای ساخت ورقهها و مفتولهای طلایی به تحقیق پرداختند و دریافتند صنعتگران شهر سوخته با ابزار بسیار ابتدایی ابتدا صفحههای طلایی بسیاز نازک به قطر کمتر از یک میلیمتر تهیه کرده و بعد آنها را به شکل لولههای استوانهای درمی آوردند و پس از اتصال دو سوی ورقهها به یکدیگر مهرههای سنگ لاجورد را در میان آن قرار میدادند. در شهرسوخته انواع سفالینهها و ظروف سنگی، معرق کاری، انواع پارچه و حصیر یافت شده که معرف وجود چندین نوع صنعت، به ویژه صنعت پیشرفته پارچه بافی در آنجاست. تاکنون ۱۲نوع بافت پارچه یکرنگ و چند رنگ و قلاب ماهیگیری در شهر سوخته به دست آمده و مشخص شده مردم این شهر با استفاده از نیزارهای باتلاقهای اطراف هامون سبد و حصیر نیز میبافتند و از این نیها برای درست کردن سقف هم استفاده میکردند.
این مهرها كه جهت شناسایی افراد مهم، یا حكومتی و یا برای شناخت تجار معروف در طول تاریخ استفاده میشده است . تا كنون این مهرها بیشتر در حفاریهای دوران هخامنشی كشف گردیده بود.
این مهر ها برای فرمان های حكومتی و شناسایی مالالتجاره استفاده میگردیده است.
نكته قابل توجه اینكه با كشف تعداد زیادی از این مهرها معلوم گردید كه ساكنان شهر سوخته چنان پیشرفته بودند كه از تجارت و سلسله مراتب اجتماعی كاملا برخوردار بودند و چنان طبقات اجتماعی جالب و پیشرفتهای داشتند كه افراد با توجه به موقعیتشان نسبت به یكدیگر از برتری و شناسایی خاصی برخوردار بودند.
این شهر در ۳۲۰۰ سال قبل از میلاد پایه گذاری شده است. (بیش از ۶ هزار سال پیش)
اطلاعات بیشتر در مورد شهر سوخته که نشان دهند تمدن پیشرفته ایرانیها در شش هزار سال پیش است را میتوانید در کتابهایی که در این مورد به زبان انگلیسی چاپ شده پیدا کنید (اگر این کتابها جمع نشده باشد) در ویکی پدیا این اطلاعات به زبان پارسی به وسیله پانترکها مخدوش شده و قسمتهای زیادی از آن را پاک کرده و یا دستکاری کردهاند یعنی همان کاری که با لغتنامه دهخدا کردهاند، و در قسمت انگلیسی و دیگر زبانها هم، هم این اطلاعات بشدت سانسور شده است و سعی در ندیده گرفتند مطلب به این مهمی که تاریخ باستان بشریت میباشد شده است.
مختصری از این اطلاعات را در زیر میتوانید بخوانید.
شهر سوخته،كلان شهری در اوج تمدن، پیشرفت ، دانش ، هنر و صنعت بشمار می آمده .
شهری باستانی در ۵۶ كیلومتری بین زابل و زاهدان واقع شده كه در زمان خود از مهمترین شهرهای جهان بشمار می رفته یعنی تقریبا پنج سال پیش از این با وسعتی بالغ بر ۱۸۰ هكتار یكی از مظاهر تمدن بوده و نبض تجارت بین الملل بشمار می رفته است. اطراف این شهر كهن ۷۰۰ تپه باستانی شناسایی شده كه روزگاری روستاهای اطراف این شهر را تشكیل می داده اند . شهر سوخته ۱۰ تا ۱۲ هزار نفر جمعیت داشته ، شهر سوخته به عنوان «مادرشهر» نیمه شرق فلات ایران و كلان شهری در اوج تمدن، پیشرفت ، دانش ، هنر و صنعت بشمار می آمده .
كاوشها نشان داده است كه شهر سوخته را بطه فرهنگی بزرگی میان شرق تا مغرب آسیا داشته و مناطق حاصلخیز از جمله میان رودان وارد كننده ی مواد اولیه و فناوری از جنوب شرق ایران مانند شهر سوخته و جیرفت و شهداد (كرمان) بوده اند . از نام واقعی شهر سوخته اطلاعی در دست نیست و نام جدید آن نامی است كه حدود ۱۵۰ تا ۲۰۰ سال پیش بر این محوطه نهاده اند . هنوز هیچ كس از نام این شهر و دلیل از میان رفتن آن چیزی نمی داند باستان شناسان حدس می زنند تغییر مسیر رودخانه هیرمند سبب متروك شدن این شهر بوده.
تراكم مواد باستانی در یك متر مربع شهر سوخته نشان دهنده ی وجود بیش از ۴ میلیارد ماده فرهنگی و باستانی از لارو حشرات و دانه های گیاهی تا مهره های سنگی ، اشیاء سفالی ، چوبی ، بقایای انسانی و حیوانی در میان خاكهای این محوطه است . موقعیت خاص طبیعی شهر سوخته ووجود لایه های شوره نمك در سطح شهر به حفاظت نمونه های باستانی واشیاء آن كمك فراوان كرده
شهر سوخته دارای ۴ دوره می باشد :۱- دوره اول ۳۲۰۰ تا ۲۸۰۰ ق . م با وسعت ۱۵ هكتار: دوره آغاز نگارش و پیدا شدن لوحه های گلی ۲- دوره ی دوم ۲۸۰۰ تا ۲۴۰۰ ق. م با وسعت ۴۵ هكتار: برابر با آغاز شهر نشینی است ۳- دوره سوم ۲۴۰۰ تا ۲۱۰۰ ق. م با وسعت ۸۰ هكتار :شهر به اوج خود رسیده و دارای حکومت است. ۴- دوره چهارم ۲۱۰۰ تا ۱۸۰۰ ق.م با وسعت ۵ هکتار: كه دوره افول این محوطه است . شهر سوخته از ۵ بخش شامل: گورستان، منطقه مسكونی، بناهای یادمانی ، صنعتی و بخش مركزی تشكیل شده و این نشان دهنده سامانه ناحیه بندی وتفكیك حرفه ای و تخصصی در شهر است .
آثار بدست آمده از این شهر باستانی كه آرزوی هر باستان شناسی در دنیاست كه در این محوطه به كاوش بپردازد ، نشان می دهد كه این شهر مهمترین مركز اجتماعی ، سیاسی ، اقتصادی و فرهنگی تمام منطقه طی هزاره سوم ق. م بوده اس.
فنون و مشاغل و هنرهای قابل مطالعه در شهر سوخته بر اساس یافتهها عبارتند از:
تجارت منطقه ای و فرا منطقه ای ، تاریخ شهر نشینی و شهر سازی ، سیر تحول معماری ، سیر تحول هنر های سنتی ، فلز كاری ، جواهر سازی ، بافندگی ، خراطی و منبت كاری و تاریخ دانش ریاضی و.
پس از اشاره ی كوچكی بر سطح اهمیت شهر سوخته ویژگی های این شهر را سعی می كنیم به اختصار بیان كنیم:
مردم شهر سوخته
دكتر سید منصور سید سجادی سرپرست هیأت باستان شناسی شهر سوخته می گوید : بررسی های انسان شناسی برروی اسكلتهای بدست آمده در شهر سوخته نشان می دهد مسن ترین فرد پیدا شده در شهر سوخته زنی ۶۰ ساله بوده است . بررسیها نشان می دهد كه تراكم سن مردان در حد فاصل ۲۶ تا ۵۳ سال و تراكم سنی زنان بین ۲۶ تا ۴۶ سال بوده است . بلند ترین فرد شناسایی شده در شهر سوخته مردی به بلندی بیش از ۱۹۰ سانتیمتر بوده دكتر سید سجادی در ضمن، مردم این شهر را ساكنان صلح دوست نامیده وی می گوید طی كاوشهای انجام شده ابزار جنگی كه بتوان بر اساس آنها ساكنان شهر سوخته را ساكنانی جنگجو دانست یافت نشده و در مجموع هیچگونه آثار خشونت در این شهر باستانی كشف نشده . در ضمن مردم شهر سوخته بر اساس اشیاء گوناگونی كه در گورهای مردم این شهر كشف شده مشخص است كه به زندگی پس از مرگ نیز اعتقاد داشته اند.در كاوشهای باستان شناسی بخش هایی از یك معماری ناهمگون با ساختار گورستان از این محوطه بدست آمده که نشان می داد این محل برای آماده سازی مردگان برای دفن در دل گورستان است. این یعنی ساكنان شهر سوخته در ۵۰۰۰ سال پیش مرده شویخانه داشتند ، آنان ابتدا مردگان خود را شسته و بعد آنها را به خاك می سپردند .
اداره ی شهر سوخته و نقش زنان در آن
شهر سوخته را در ۵۰۰۰ سال پیش زنان اداره می كردند ، تحقیقات باستان شناسی نشان داده زنان قوی ترین گروه در جامعه شهر سوخته بوده و ابزار قدرت در دست آنها بوده . دكتر سید سجادی سرپرست هیأت كاوش شهر سوخته می گوید : در دنیای باستان ابزارهایی وجود داشته كه از آنها به عنوان ابزارهای كنترل اقتصادی و اداری یاد می كنیم (نمونه های مهر و موم شده اشیاء بدست آمده نیز خود بهترین دلیل برای سسیستم كنترل اداری در این منطقه است) هر فرد یا گروهی در جامعه صاحب چنین ابزارهایی بوده در شمار قوی ترین فرد یا گروه آن جامعه محسوب می شود كه مهرها یكی از نمونه های نیروی اقتصادی جوامع باستان بوده اند .
دارا بودن مهر به معنای نیروی تصمیم دیگری بوده و جالب اینكه در شهرسوخته در حفاری های گورستان ۹۰ درصد گورهایی كه مهرهای مهم در آن یافت شده متعلق به زنان شهر سوخته بوده و ۵ درصد متعلق به كودكان و ۵ درصد باقی مانده متعلق به مردان بوده . ایشان اضافه کرده اند: زنان شهر سوخته همیشه آراسته بوده و زندگی مرفهی داشته اند این مساله بسیار طبیعی به نظر می رسد كه مردان برخی از ابزار قدرت را به زنان بسپارند زیرا مردان به كار كشاورزی و صنعتگری مشغول بودند و زمینهای كشاورزی و كوره های سفالگری و كارگاههای جواهر سازی نیز از شهردور بوده لذا طبیعتاً مهرها باید در دست كسانی باشد كه در یك جای ثابت بوده تا در دسترس همگان قرار داشته باشند تا آنان بتوانند با این ابزار مشكلات شهر را به سرعت حل كنند ، دكتر سید سجادی با تاكید بر وجود یك فرهنگ و تمدن بسیار غنی ، پیشرفته و كاملاً انسانی در شهر سوخته خاطر نشان ساخت كه زنان و مردان شهر سوخته در كنار هم و هر یك به فراخور امكانات خود سعی داشتند حوزه تمدنی خود را به نحو احسن اداره كنند .
جغرافیا و محیط زیست شهر سوخته
بر مبنای یافتههای باستان شناسان شهر سوخته ۱۵۱ هکتار وسعت دارد و بقایای آن نشان میدهد که این شهر دارای پنج بخش مسکونی واقع در شمال شرقی شهر سوخته، بخشهای مرکزی، منطقه صنعتی، بناهای یادمانی و گورستان است که به صورت تپههای متوالی و چسبیده به هم واقع شدهاند. هشتاد هکتار شهر سوخته بخش مسکونی بودهاست.
پژوهشها نشان دادهاست این محوطه بر خلاف اکنون که محیط زیست کاملاً بیابانی دارد و فقط درختان گز در آنجا دیده میشود، در پنج هزار سال قبل از میلاد منطقهای سبز و خرم با پوشش گیاهی متنوع و بسیار مطلوب بوده و درختان بید مجنون، افرا و سپیدار در آنجا فراوان وجود داشتهاست.
در آن دوران نیز این منطقه بسیار گرم بوده، اما آب رودخانه هیرمند و شاخههایش به خوبی زمینهای کشاورزی شهر سوخته را سیراب میکردهاست.
دریاچه هامون در ۳۲۰۰ قبل از میلاد دریاچهای بزرگ و پرآب بوده و رودها و شاخههای قوی از آن منشعب میشده و در اطراف آن نیزارهای وسیعی وجود داشتهاست. در بررسیهای منطقهای در اطراف شهر سوخته بستر رودخانههای گوناگون و آبراههایی پیدا شده که به مزارع کشاورزی شهر سوخته آب میرساندهاند. در نخستین فصل کاوش در شهر سوخته کوچهها و خانههای منظم، لوله کشی آب و فاضلاب با لولههای سفالی پیدا شد که نشان دهنده وجود برنامهریزی شهری در این شهر است.
منطقه گورستان
از سال ۱۳۷۶ تا ۱۳۸۳ تعداد ۱۴ گمانه به مساحت تقریبی ۲۳۰۰ متر مربع در گورستان شهر حفاری شده و در نتیجه ۳۱۰ گور کشف شدهاست. طی کاوشهای بهعمل آمده توسط باستان شناسان، برخی از مردم شهر سوخته را با لباس و پارچه کفنی دفن میکردهاند. در تعدادی از قبرها، آثار پارچه در روی بدن اجساد مردگان دیده میشود. پارچهها به سه شکل گوناگون در گورها دیده میشود:
به صورت کفن ،که مردهها را در آن میپیچیدهاند؛
به شکل لباس زیر انداز و رو انداز؛
کف گور فرش شده و مرده را با لباس در آن میگذاشتند.
اشیاء سفالی اصلیترین موادی هستند که تقریباً در همه گورها وجود دارند در کنار این دسته از اشیاء، هدایای دیگری ساخته شده از سنگ، چوب، پارچه در قبور دیده میشود
هنر و صنعت
شهر سوخته یكی از شهرهای صنعتی در ۵ هزار سال پیش در جنوب شرقی ایران بوده كه در كارگاههای مختلف آن اشیاء گوناگونی ساخته می شده و این كارگاهها و صادرات و واردات اشیاء قیمتی در این شهر باعث ایجاد طبقه كارگر متخصص شد. با بررسی آثار باقی مانده سنگی می توان به نتایج گوناگونی رسید كه حاصل نظام نوین اجتماعی ( شهرنشینی ) بوده كه عبارتند از تجارت و مبادله كالا با سرزمینهایی در فاصله های مختلف ، ایجاد تخصص و كارتمام وقت صنعتگران درشهرها كه با جدا سازی كارگاههای صنعتی از محله های دیگر شهر صورت می گرفته و بالاخره تقسیم بندی اجتماعی افراد بر اساس نوع كاری كه انجام می دهند. مهره های شهر سوخته به شكل های مختلف و مواد گوناگونی چون سنگ لاجورد، فیروزه ، عقیق ، كریستال صخره ای، سنگ آهك، مرمر، سنگ صابون ، صدفهای دریایی ، استخوان فلز ، و در موارد نادری از لاء ساخته شده اند.
به جز سنگ لاجورد و فیروزه ، تقریبا تمام مواد اولیه و خام بكار رفته در شهر سوخته از ارتفاعات سیستان تامین می شد و عقیق از بستر رودخانهها گرفته می شد.
دكتر میشل كازانوا (استاد دانشگاه رن فرانسه و عضو گروه حفاری شهر سوخته) كه محقق سنگهای قیمتی دوران باستان است می گوید: «حاصل مقایسه اشیاء زینتی فراوانی كه تا كنون از مصر ، بحرین ، سوریه ، دانمارك ، شوش، جیرفت و شهر سوخته بدست آمده این بود كه بسیاری از این اشیاء با ارزش که در گورستانهای سلطنتی میان رودان (بین نهرها) یافت شده از شهر سوخته و جیرفت و آسیای مركزی به این منطقه آمده و توسط بزرگان مورد استفاده قرار می گرفته اما نكته جالب توجه آن است كه ظروف قیمتی بدست آمده از شهر سوخته و جیرفت در گورستانهای عمومی كشف شده اما در میان رودان و دیگر شهرها این ظروف در گورستانها ی سلطنتی و معابدیافت شده» وی یاد آور شد: «این موضوع نشان می دهد كه تولید این قبیل اشیاء در جیرفت و شهر سوخته رایج بوده و در گورهای مردم این شهرها نیز یافت می شود اما زمانی كه این اشیاء به میان رودان می رود بسیار باارزش دانسته می شودو در معابد و این قبیل مراكز نگهداری می شوند» و تمام اینها نشان از غنا و رفاه مردمان این شهرها دارد.
پارچه های بدست آمده از شهر سوخته نرم و تازه بنظر می رسند و برخی از آنها را می توان مانند دستمالی پیچیده و باز كرد بدون آنكه به شكل آنها خللی وارد شود . پارچه ها، رنگی و دارای دو منشأ گیاهی و جانوری هستند و پیدا شدن تعداد قابل توجهی وسایل و ابزار گوناگون بافندگی و ریسندگی چوبی و گلی و سفالی و فلزی نشان دهنده تولید پارچهها در شهر سوخته است.
در مجسمه های یافت شده در شهر سوخته پیكر حیوانات و انسان، هم زن و هم مرد دیده می شود.
پس از سفال، مرمر رایج ترین ماده ای است كه در شهر سوخته برای تولید ظرفهای مختلف و اشیایی چون مهر ، مدال، مهره های سنگی ، دوك نخ ریسی، وزنه های بافندگی و پیكركها استفاده شده ، بر اساس شواهد موجود تولید ظروف سنگی در شهر سوخته فعالیتی تخصصی بوده و بر مبنای اطلاعاتی كه از گورستان در دست است می دانیم كه بسیاری از پیشهها و مشاغل در شهر سوخته تخصصی بوده (قبورجداگانه) ،عمده سنگهای به كار رفته در تولید اشیاء مرمری شهر سوخته، از افغانستان به این منطقه آورده شده.
اشكال چوبی نیز به شكل های مختلف در شهر سوخته دیده شده اند : اشیاء زینتی ، قالب كفش ، جعبه ها، اشیا و ابزار كار. از نمونه های بسیار شایان توجه و جالب، آثار معرق بر روی دو عدد شانه ی سر است كه تا پیش از این قدمت معرق به دوره صفویه و قاجار بر می گشت ولی با كشف این دو شانه ظریف قدمت معرق به هزاره سوم قبل از میلاد عقب رانده شد.
دانش پزشكی
با شواهد موجود آشكار است كه دانش پزشكی این منطقه از دانش حال حاضر آن سامان نه تنها كمتر نبوده شاید بیشتر هم بوده.
چشم مصنوعی كشفی بی نظیر در كاوش های علمی شهر سوخته است كه توجه تمام كارشناسان و باستان شناسان را به خود جلب كرده. این چشم، چشم چپ یك زن تنومند مدفون در قبر بوده. جنس این چشم هنوز مشخص نشده اما به نظرمی رسد چشم مزبور از جنس قیر طبیعی است كه با نوعی چربی جانوری مخلوط شده ساخته شده است در روی این چشم مصنوعی ریزترین مویرگ های داخل کره چشم توسط مفتول های طلایی به قطر كمتر از نیم میلی متر طراحی شده اند. بررسیها نشان داده که احتمالاً زن صاحب چشم ۲۵ تا ۳۰ ساله بوده و زنی دورگه ی سیاه و سفید بوده و قدمت این چشم به حدود ۲۸۰۰ سال پیش از میلاد و ۴۸۰۰ سال پیش از این می رسد. به غیر از اینها به علومی چون شكسته بندی، عمل شگفت انگیز جراحی جمجمه و دندان پزشكی واقف بودند و جراحی مغز دختر ۱۳ ساله از دیگر شگفتی های دانش پزشكی این مردمان بوده.
معماری
این شهر كه به گفته پروفسور كازانوا شهریت اولیه اینجا بوده و بسیاری از مسایل شهر نشینی دنیا را می توان از این محوطه باستانی پیدا كرد ، بنای عظیمی را در خود جای داده كه دارای ۶۰ اتاق و فضای مفید می باشد. این اتاقها و فضاها به دو گروه فضاهای سرباز یا حیاط و فضاهای بسته یا اتاق تقسیم می شود. كاوش های جدید اتاق های بیشتری از این بنای بزرگ را كشف كرده اما تا اكنون دیوارهای خارجی این بنا و محدوده اصلی آن پیدا نشده. دیوارهای اتاق از خشت است و دارای استحكام زیادی است و دارای قطر زیاد بین ۷۵ تا ۱۲۵ سانتی متر بوده خشتها با استفاده از قالب های چوبی ساخته شده اند و كناره های آن كاملا صاف بوده و اثر انگشت خشت زن كمتر بر روی خشتها مشخص است و شایان ذكر است كه دروازه اصلی ساختمان هنوز پیدا نشده. و تمام اینها نشان از معماری شگفت انگیز آن دارد.
طراحی اولین انیمیشن بشریت
پیش از انقلاب اسلامی باستان شناسان ایتالیایی حاضر در شهر سوخته به هنگام كاوش در یك گور ۵ هزار ساله جامی پیدا كردند كه نقش یك بز همراه با تصویر یك درخت روی آن دیده می شد. در سال ۱۹۸۳ این اثر در قالب گزارش حفاری گروه ایتالیایی در نشریه ای معرفی شد. سالها بعد دكتر سید سجادی پس از بررسی این شیء دریافت كه نقش آن برخلاف دیگر آثار تكراری هدفمند دارد به گونه ای كه حركت بز را به سوی درخت نشان می دهد. در آن زمان نقاشی هنرمند توانسته در ۵ حركت بزی را طراحی كند كه به سمت درخت حركت می كند و از برگ آن تغذیه می كند از این جام ۱۰ سانتی متری كه روی یك پایه است برای نوشیدن استفاده می كردند.
در سفالهای شهر سوخته كه از متمدنترین و پیشرفته ترین تمدنهای باستانی در ۵ هزار سال پیش است، نقش بز و ماهی بیش از هر نقش دیگری است چون مردم شهر از بز و ماهی بیش از هر موجود دیگری برای ادامه حیات استفاده می كردندنقش بز متحرك نشان می دهد كه مردمان شهر سوخته بسیار باهوش، هنرمند و در زمان خود پیشرو بوده اند.
رییس آسیفای ایران (انجمن فیلمسازان انیمیشن) گفت: این بز متحرك كه نخستین انیمیشن دنیا به شمار می رود به نماد آسیفای ایران تبدیل شد. اما انتخاب آن به عنوان آرم آسیفای بین المللی به نظر اعضای آن بستگی دارد. روانبخش صادقی انیماتوری كه برای نمایش یكی از انیمیشن های اینترنتی خود در جشنواره زاگرب در كشور كرواسی به این كشور سفر كرده گفت : یك نسخه از فیلم معرفی بز نقش بسته برجام سفالین شهر سوخته كه توسط آسیفای ایران ساخته شده را در مجمع عمومی به اعضای آسیفای بین المللی تحویل دادم قرار است هر یك از اعضا آن را تماشا كنند سپس نظر انجمن درباره انتخاب این نقش به عنوان لوگوی آسیفا اعلام شود.
از دلایل دیگر كه ثابت كننده ی هوش بسیار بالای مردم شهر سوخته است این است كه آنها اولین مخترعان بازی هایی چون شطرنج و تخته نرد بوده اند و دیگری خط كشی با دقت كمتر از نیم میلی متر كه نشان از آشنایی آنان با علم ریاضی و هندسه دارد.
در مجموع می توان گفت در ۵ هزار سال پیش، این شهر از سیستم اداری بسیار پیشرفته، دانش پزشكی و ریاضی و معماری و صنعت باور نكردنی و سیستم بهداشتی بسیار مترقی از جمله سامانه تخلیه فاضلاب، همچنین مردمی بسیار مرفه و غنی و بسیار با فرهنگ، همكاری زن و مرد در اداره و پیشرفت جامعه و برخوردار بوده و تمام اینها در ۵ هزار سال پیش رخ داده.
ویدییوی که از عکسهای شهر سوخته سیستان و بلوچستان با اسکلتهای ۵ متری پیدا شده در آنجا ساخته شده است و طبق معمول به نام اسکلتهای پیدا شده در یونان در یوتیوب منتشر شده است.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر