استاره یاب که آنرا «استرلاب» در ایران جاانداخته اند، درواقع یک ابزار بسیار پیشرفته و شگفت انگیز نجوم و کیهان شناسی ایرانی است که تمامی آنچه امروزه ما از کائنات و کیهان میدانیم، بخاطر همین ابزار و کیهانشناسی شگفت انگیز و در حد افسانه ای ایرانیان است. دستگاه اعجاب انگیز «استاره یاب» را میتوان آئینه نجوم دانست که توسط آن ستاره گان پیدا، شناخته و رصد میشدند.
این ابزار که تمامی آنها از ایران ربوده شده و اینک در دستان آلوده بیگانگان است، توسط دانشمندان و کیهانشناسان ایرانی در هزاران سال پیش ساخته و مورد استفاده قرار میگرفته است. و فردوسی کبیر میگوید که هزار سال طول میکشد تا دانشمندان یک استاره یاب بسازند.
استاره یاب شامل چندین صفحه گرداننده فلزی است که از جنس برنز یا برنج یا از آهن و فولاد یا تخته به طرز بسیار دقیق و ظریف و مستحکمی ساخته شده و برای مطالعات و محاسبات کارهای نجومی از قبیل پیدا کردن ارتفاع و زاویه خورشید و دیگر ستارگان و سیارات و مناطق برج های فلکی و دایره زودیاگ و به دست آوردن طول و عرض جغرافیایی محل در تمام مدت شبانه روز و فصول مختلف سال بکار برده میشد.
همچنین برای بهدست آوردن ارتفاع کوهها و ژرفا و پهنای رودخانهها و سایر حدود طبیعی زمین و تعیین ساعات طلوع و غروب یکایک ستارگان ثابت و سیاراتی که نام آنها بر شبکه استاره یاب نقش بسته نیز مورد استفاده قرار میگرفت. همچنین این دستگاه برای محاسبه ساعات طلوع و غروب آفتاب هر محل ساخته شده است.
با توجه به این حقیقت که در هنگام استفاده از دستگاه مذکور هیچ احتیاجی جهت به کاربردن و دانستن فرمولهای ریاضی نیست. (مانند خطکش محاسبهای که به وسیله مهندسین به کار برده میشود.)
در کل از این ابزار برای سنجش ارتفاع، سمت، بعد و میل خورشید و ستارگان، تعیین وقت در ساعات روز و شب، ستاره شمال و زمان طلوع و غروب آفتاب و تأئین لحظه تحویل سال استفاده میشده و ابزاری در مبحث تاریخ ابزارهای زمان بوده است که برای کاربردهای دیگر نیز بکار میرفته است.
بر طبق اسناد بدست آمده در ایران باستان، این دستگاه را «استاره یاب» میگفتند. «استاره» یا «استره» که در لاتین «استاریوس» مینامند، و در زبان آمریکائی به آن استار میگویند، همان نام ستاره و یا استار ایرانی است و «یاب» از مصدر یافتن به معنی «پیدا و یافتن» است.
بعضی از منابع معنی آن را «ترازوی ستارگان» ذکر کردهاند. با وجود آنکه خاقانی و منوچهری و سایر شعرا هم اطلاعات ستاره شناسی بسیار جالبی از استاره یاب در اشعارشان داده اند ولی هیچیک مانند فردوسی به این اشاره نکردهاند که
ز ماهی بجام اندرون تا بره
نگارید پیکر بدو یکسره
چه کیوان چه هرمز چه بهرام و شیر
چو مهر و چه ماه و چه ناهید و تیر
در مورد استاره یاب یا جام جم میتوان گفت که حدود ۸۰ کار مختلف فنی، مهندسی ریاضی، زمانی و ستاره شناسی انجام میدهد. فردوسی در باره استاره یاب مینویسد
که افزایش آب این جمع چیست
نجومی است یا آلت هندسی است)
فردوسی کبیر در باره ساختن استاره یاب میگوید:
که در این در بسی سالیان کردهاند
بدین در بسی رنجها برده اند
برای ساختن جام جهان نما یا استاره یاب باید سالها زحمت کشید
و اختر شناسان هر کشوری
ز هر جا که بد نامور مهتری
بر کید رفتند کین جام کرد
به روز سپید و شب لاجورد
برای ساختن جام جم باید از ستاره شناسان معروف هر کشور و هر ناحیه و هر شهر نزد کیدنو، و یا کید و یا سیدنو که در شهر سپار نزدیک بابل و یا شوش زندگی میکرده است بروند و شب و روز زحمت بکشند تا چنین ابزاری را درست کنند (این ابزار یکی از عجایب دنیاست که به دست ایرانیان ساخته شده است، متاسفانه سیاستهای برتری جویانه غربیها و اینکه نمیخواهند اقرار کنند که علم و دانش واقعی را از ایرانیان به ارث بردهاند، باعث شده که این حقیقت به صورت رازی سر به مهر همچنان ناشناس باقی بماند )
و غربیها اولین بار آنرا در دربار قاجارها دیده و با آن آشنا شدند. و در طی جنگ جهانی اول همراه با میلیونها آثار باستانی و گنجینه های بینطیر ایرانی غارت و با خود به اروپای امروزی و پس از آن به آمریکا بردند. و در ایران ابتدا نام آنرا به نام استرلاب تغییر داده و سپس آنرا بعنوان یک دستگاه جادوگری در میان بازماندهگان جنگ نحست جهانی جا انداختند.استاره یاب که تا پیش از جنگ جهانی اول و تا پیش از آلوده شدن ایران به فرهنگ توحش بربرها و وحشیها، دستگاهی رایج و معمولی در ایران بود اینک در موزه اعرابی است که تو قرن حاضر هم، هنوز نمیدانند عدد چیست.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر