تصاویری از درخت سندل
عود شاخه و یا بیخ درخت سندل (مندل) است که آنرا بریده و در زمین دفن میکنند تا تغییر در وی پدید آید و عود خالص گردد. چوبی است خاص که رنگش سیاه باشد، چون در آتش سوزند بویهای خوش دهد، آن را «اگر» و «مندل تر» هم میگویند.
خاستگاه اصلی آن ایران است و از گیاهان بوی شمال و شمال شرقی البرز میباشد، که پس از آلوده شدن ایران به بربر ها پس از جنگ جهانی اول، این درخت بر اثر توحش بربر ها و قطع بیش از حد و صادرات آن به اروپای بوگندو، تا مرز نابودی در ایران و هند پیش رفت. و امروزه تعداد از درخت سندل در ایران باقی مانده است. ولی در سراسر دنیا بویژه در چین و هند این درخت پرورش مجدد یافته و از نابودی کامل نجات یافته است.
در گذشته ایرانیان علاوه بر ساخت داروهای معجز کن و روغن ها و اتر های بسیار خوشبو، نیایشگاه های خود (معابد زرتشتی و مانیستان ها) را از چوب درخت سندل و یا مندل میساختند که پس از گذشت قرنها عطر و بوی خود را حفظ میکردند. امروزه هنوز تعدادی از آنها در چین و تبت و هند بجای مانده که همچنان اتر آنها باقی است. همچنین جعبههای جواهرات و بادبزنهای دستی از چوب سندل ساخته میشد.
ابو ریحان بیرونی در کتاب گیا میگوید: «پس از قطع درخت سندل، آنرا مدتی در زمین دفن میکنند تا به صفات داروئی و معطر خود دست یابد و آنچه زیاده در خاک مانده باشد سست و سبک شده و پوست از تنه جدا گردد. یکی از خواص آن درمان دُمَل ( آبسه، به جمع شدن چرک در جایی از بافت گفته می شود. علائم و نشانه های دمل شامل مواردی همچون قرمزی، درد و ورم می شود. این ورم را هرگاه فشار دهیم، به نظر می رسد که درون آن از مایعی پر شده است.) دانسته اند.
درباره عود کتب بسیاری توسط دانشمندان و حکمای ایران نوشته شده که گوشه بسیار کوچک و تحریف شده آن در زیر میاید.
و عود قماری نوعی است که احتیاج به دفن ندارد. و اقسام عود هر یک به اسم بلد آن موسومند. و بهترین او سیاه و صلب و براق و خوشبوی تلخ است که در ته آب نشیند و آن مندلی است ، و قماری و هندی کم رنگتر از آن است و سمندری را دهنیت غالب و بری و جبلی او با خطوط سفیدند، و هرچه برروی آب ایستد فاسد است . (از تحفه حکیم ابو ریحان بیرونی) درختی است عظیم که در بلاد هند میروید وبرخی از آن از سرزمین کشمیر واقع در سرزمین سرندیب و نیز از قَمار و نواحی آن آورده میشود. عود جز در هنگام کهنه بودن بویی ندارد. عود قسمت داخلی و قلب درخت است ، بدین ترتیب که آن را سالها در زیر زمین دفن کنند تا چوب آن خورده شود و عود باقی میماند که خاک نمیتواند بر آن تأثیری کند. و برخی گویند که درختان آن در دره هایی بین کوههایی بلند میروید که دسترسی به آن برای کسی ممکن نباشد، قسمتی از این درختها همراه سیل به دریا میریزند، سپس امواج دریا آن را بساحل میبرند و مردم آنها را جمعآوری میکنند. بهترین نوع عود آن است که سخت و سنگین بوده رطوبت آن ظاهر و دهنیت آن بسیار باشد. و اما از جهت رنگ ، برترین آن سیاه کبود است که سفیدی در آن نباشد. و هجده نوع از عود موجود است که هر کدام بنام محل روییدن آن مشهور است: مندلی، قامرونی، سمندوری، قماری، قاقلی، صنفی، صندفوری، صینی، قطعی، قسور، کَلَهی، عولاتی، لوقینی، مانطائی، قندغلی، سمولی، رانجی، محرم. درختی است از تیره ٔ پروانه داران که اصل آن از ایران و هندوچین میباشد. برگهایش متناوب و ساده است. گلهایش مرکب و در انتهای ساقه قرار دارند. از سوختن چوب این گیاه بوی خوشی متصاعد می شود که بمناسبت شیره های صمغی و روغنی موجود در داخل سلولهای چوب این گیاه است. رنگ چوبش به رنگ قهوه ای است و در منبت کاری نیز مورد استعمال دارد.
نباشد بس عجب از بختم ار عود
شود در دست من مانند خنجک. بلخی
ز عودو چندن او را آستانه
درش سیمین و زرین بالکانه. رودکی
درخت سندل و مشخصات آن:
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر